Column: Wat blijft er over van uw erfenis?
Als iemand overlijdt is de Belastingdienst er als de scharrelkippen bij om zijn deel van de erfenis binnen te halen. Nog voordat u als erfgenaam bent bekomen van alle emoties ligt er al een aangiftebiljet successierecht op de mat. Of u dat maar even wilt invullen.
De kans is groot dat u er zelf niet uitkomt, maar dat ligt niet aan u. Het formulier is afschrikwekkend ingewikkeld. De terminologie lijkt uit een andere taal te komen en de schema’s doen denken aan een doolhof zonder uitgang. Veel mensen denken dat over kleine erfenissen niets betaald hoeft te worden. Dat is ook zo, maar wat is een kleine erfenis?
Een eenvoudig voorbeeld
Meneer en mevrouw Van Deursen zijn in gemeenschap van goederen getrouwd. Hij is 78 jaar, zij is 76 jaar. Zij hebben twee kinderen: Carla (42) en Kees (44). Op 1 december 2007 overlijdt meneer onverwacht. Er is geen testament. Wat moet er gebeuren?
Bezittingen en schulden
Eerst wordt een overzicht van alle bezittingen en schulden gemaakt. Dat overzicht ziet er in ons voorbeeld als volgt uit:
Eigen woning | € 400.000 (bij vrije verkoop) |
Auto | € 10.000 |
Bankrekening | € 5.000 |
Inboedel | € 15.000 |
De hypotheek is geheel afgelost. Het totaal van de bezittingen is € 430.000. Er zijn geen schulden.
Verdeling
Er is dus € 430.000 te verdelen. Mevrouw van Deursen bezit al de helft daarvan. Van de andere helft, € 215.000, worden eerst de begrafeniskosten van € 5.000 afgetrokken. Wat overblijft wordt onder de drie erfgenamen verdeeld. Ieder heeft recht op € 70.000. Als er geen testament is, bepaalt de wet dat alle bezittingen eigendom worden van de langstlevende echtgenoot. Moeder Van Deursen krijgt dus alles. Carla en Kees krijgen ieder een vordering op hun moeder ter grootte van hun erfdeel van € 70.000. Zij kunnen hun moeder niet dwingen om dat bedrag direct uit te betalen. Pas als moeder hertrouwt of overlijdt kunnen zij betaling eisen. Moeder kan het hele bedrag gebruiken, zij hoeft niets te bewaren voor haar kinderen. Op is op. De vorderingen worden jaarlijks met rente verhoogd. Die rente is voor moeder niet aftrekbaar en bij de kinderen niet belast.
Hoeveel successierecht moet worden betaald?
De kinderen erven slechts een vordering op hun moeder van € 70.000. Of en wanneer zij dat bedrag kunnen verwachten is onzeker. Hoe langer de uitbetaling op zich laat wachten, hoe minder het bedrag waard wordt. Daarom hoeven zij niet over het volle bedrag belasting te betalen, maar slechts over € 49.000. Het verschil van € 21.000 wordt aangemerkt als een ‘vruchtgebruik’ van moeder. Dat bedrag is de uitkomst van een wettelijk voorgeschreven berekening. Carla en Kees zijn ieder over hun erfdeel € 3.453 aan belasting verschuldigd. Omdat zij feitelijk niets in handen krijgen moet hun moeder die bedragen betalen. Haar schuld aan de kinderen wordt daarmee verminderd. Voor echtgenoten geldt een vrijstelling van € 515.928. Mevrouw Van Deursen erft € 70.000 plus € 42.000 (het bedrag dat bij de kinderen niet in aanmerking is genomen). Deze bedragen samen blijven onder de vrijstelling. Zij hoeft niets te betalen.
Voor de rijken?
Het zijn niet alleen de rijken onder ons die successierecht betalen. Het voorbeeld laat zien dat ook bij een betrekkelijk kleine erfenis al een behoorlijk bedrag moet worden betaald. In ons voorbeeld is er niet genoeg geld om de belastingschuld en de begrafeniskosten te betalen. De eigen woning is het belangrijkste bezit. Er zit niets anders op dan de auto te verkopen of bij de bank aan te kloppen voor een lening.
Moeilijk
Het hiervoor gegeven voorbeeld is heel eenvoudig, nog eenvoudiger kan het eigenlijk niet. Toch is de uitwerking ervan al vrij lastig. In de dagelijkse praktijk is het meestal een stuk ingewikkelder. De meesten onder u zullen professionele hulp nodig hebben om de formaliteiten goed af te kunnen handelen. Ook voor een betrekkelijk kleine erfenis.
Afschaffen?
VVD-leider Mark Rutte pleitte onlangs voor afschaffing van de erfenisbelasting. Hij vindt onder andere dat de oeroude regels niet meer van deze tijd zijn, en dat deze belasting op veel onbegrip stuit. De overledene heeft tijdens zijn leven toch al belasting betaald? Waarom betalen de erfgenamen bij overlijden dan nog een keer? En waarom zijn die regels zo vreselijk ingewikkeld?
Er zijn zeker argumenten voor afschaffing. De wetgeving is inderdaad al heel oud en er is weinig draagvlak onder de bevolking. Toch ziet het er niet naar uit dat zijn pleidooi navolging krijgt. De PvdA vindt dat afschaffing in het voordeel van de rijken zou zijn. De minister van Financiën ziet de inkomsten van de staat te veel dalen. In Den Haag ziet men liever een als onrechtvaardig gevoelde en onuitvoerbare belasting dan een structurele verbetering die ook nog eens geld kan kosten.
Vereenvoudigen dan maar?
De dagelijkse praktijk zou al zeer geholpen zijn met sterk vereenvoudigde regelgeving en een forse verlaging van de tarieven. Maar ook daarop hoeven we niet te rekenen. Intussen kunt u niet veel anders doen dan uw vermogen zo snel mogelijk belastingvrij naar uw kinderen over te hevelen. Hoe dat moet leest u elk jaar in de talrijke eindejaarstips. Wilt u de erfenisbelasting echt minimaliseren, dan is het een goed idee om u deskundig te laten adviseren. De kosten van een dergelijk advies zijn snel terugverdiend.
Copyright PI/CB
Columns 2006
